Organizator: Biblioteka Pedagogiczna w Ciechanowie Filia w Pułtusku
Czas trwania: październik 2026 – marzec 2027 r.
Grupa docelowa: uczniowie klas III-VI szkół podstawowych oraz wychowankowie Specjalnych Ośrodków Szkolno-Wychowawczych
z powiatu pułtuskiego
Projekt skierowany jest do nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej, nauczycieli historii i języka polskiego, nauczycieli bibliotekarzy, wychowawców świetlic oraz innych nauczycieli
i wychowawców pracujących z uczniami klas III–VI szkół podstawowych powiatu pułtuskiego i wychowankami Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego im. Anny Karłowicz w Pułtusku.
Priorytet projektu
Projekt odpowiada na jeden z podstawowych kierunków realizacji polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2026/2027: „Szkoła miejscem budowania odporności społecznej – kształtowanie postaw patriotycznych, obywatelskich i prospołecznych oraz odpowiedzialności za bezpieczeństwo własne i innych”.
Punktem wyjścia do realizacji projektu jest 100. rocznica ustanowienia „Mazurka Dąbrowskiego” hymnem Polski, która przypada 26 lutego 2027 r.
Projekt łączy edukację historyczną, patriotyczną, polonistyczną i obywatelską. Jego celem jest pokazanie uczniom, że hymn narodowy nie jest jedynie pieśnią wykonywaną podczas uroczystości, lecz utworem, w którego słowach została zapisana historia Polski, doświadczenia kolejnych pokoleń oraz dążenie do odzyskania niepodległości.
Cel ogólny: Poznanie historii, treści i znaczenia „Mazurka Dąbrowskiego” oraz kształtowanie szacunku wobec hymnu i innych symboli narodowych, a także rozwijanie postaw patriotycznych, obywatelskich i odpowiedzialności za wspólnotę
Cele szczegółowe:
Uczeń:
- poznaje historię powstania „Mazurka Dąbrowskiego”;
- poznaje postać Józefa Wybickiego oraz okoliczności powstania pieśni;
- poznaje znaczenie „Mazurka Dąbrowskiego” jako symbolu narodowego;
- poznaje wybrane wydarzenia i postaci historyczne przywołane w tekście hymnu;
- rozumie znaczenie słów i zwrotów występujących w hymnie, w tym wybranych archaizmów;
- rozwija umiejętność korzystania z różnych źródeł informacji;
- dostrzega związek między treścią hymnu a historią Polski;
- poznaje znaczenie hymnu dla Polaków w różnych okresach historycznych;
- rozwija umiejętność interpretowania tekstu i wyrażania własnych opinii;
- kształtuje szacunek wobec symboli narodowych;
- zastanawia się nad znaczeniem patriotyzmu we współczesnym świecie;
- rozwija poczucie przynależności do wspólnoty oraz odpowiedzialności za jej dobro;
- rozwija kreatywność i umiejętność prezentowania zdobytej wiedzy.
Główne pytanie projektu: Jak historia Polski zapisała się w słowach naszego hymnu?
Historia
„Pieśń Legionów Polskich we Włoszech” została napisana w 1797 roku przez Józefa Wybickiego i towarzyszyła Polakom w trudnych latach niewoli. Po odzyskaniu państwowości, w 1927 roku jej cztery zwrotki ustanowiono oficjalnym hymnem narodowym. Co ciekawe, stała się inspiracją dla hymnów innych państw, np. tekst hymnu Ukrainy jest wzorowany na jej słowach. Po „Marsyliance” – pieśni narodowej Francji – „Mazurek Dąbrowskiego” jest najstarszym tekstem używanym jako hymn państwowy. (za: Narodowe Centrum Kultury)
I etap – Poznajemy historię hymnu Polski
Uczniowie wstępnie zapoznają się z tekstem i brzmieniem „Mazurka Dąbrowskiego” jako jednego z najważniejszych symboli narodowych.
Poznają najważniejsze informacje dotyczące:
- autora hymnu – Józefa Wybickiego;
- okoliczności i miejsca powstania pieśni w 1797 roku;
- sytuacji Polski po rozbiorach;
- Legionów Polskich we Włoszech;
- znaczenia pieśni dla Polaków walczących o odzyskanie niepodległości;
- historii „Mazurka Dąbrowskiego” jako hymnu państwowego.
Uczniowie mogą również porównać współczesny tekst hymnu z oryginalnym rękopisem Józefa Wybickiego, zwracając uwagę na różnice w zapisie i brzmieniu.
Po realizacji etapu I uczeń: zna autora i tytuł hymnu, wie, kiedy i w jakich okolicznościach powstał „Mazurek Dąbrowskiego” oraz czym były rozbiory Polski i Legiony Polskie we Włoszech.
II etap – Historia ukryta w hymnie
Uczniowie szczegółowo zapoznają się z tekstem hymnu i próbują odkryć historię ukrytą w jego słowach.
Wyszukują znaczenia wybranych słów i zwrotów, w tym archaizmów, aby lepiej zrozumieć tekst pieśni.
Następnie poznają wydarzenia historyczne i postaci przywołane w hymnie, m.in.:
- rozbiory Polski i utratę niepodległości;
- walkę Polaków o odzyskanie niepodległości;
- Legiony Polskie;
- postać Jana Henryka Dąbrowskiego;
- postać Stefana Czarnieckiego i jego udział w wojnie ze Szwecją;
- postać Napoleona Bonapartego.
Uczniowie zastanawiają się, dlaczego właśnie te wydarzenia i postacie zostały przywołane w pieśni.
Po realizacji etapu II uczeń: rozumie treść hymnu oraz wie, kim byli Jan Henryk Dąbrowski, Stefan Czarniecki i Napoleon Bonaparte.
III etap – Hymn wczoraj i dziś
Uczniowie zastanawiają się, dlaczego przez ponad 200 lat „Mazurek Dąbrowskiego” był ważny dla Polaków i dlaczego pozostaje ważny również dziś.
Punkt wyjścia do rozmowy
Uczniowie wspólnie z nauczycielem oglądają fragment pierwszego powojennego polskiego pełnometrażowego filmu pt. „Zakazane piosenki” (1946 r. ; reżyseria: Leonard Buczkowski; scenariusz: Ludwik Starski), w którym w okupowanej Warszawie zostaje nadany przez radio „Mazurek Dąbrowskiego”. Link oraz czas wspomnianej sceny w materiałach poniżej.
Nauczyciel przedstawia uczniom kontekst historyczny:
Podczas II wojny światowej śpiewanie polskich pieśni patriotycznych było przez okupanta niemieckiego zabronione. Publiczne wykonywanie hymnu narodowego mogło wiązać się z poważnymi konsekwencjami. W przedstawionej scenie bohaterowie słyszą melodię, która w tamtych warunkach nabiera szczególnego znaczenia – przypomina im o Polsce, wolności i wspólnocie.
Pytania do rozmowy
Uczniowie zastanawiają się:
- Jak bohaterowie reagują na usłyszenie hymnu?
- Jakie emocje można dostrzec w ich zachowaniu?
- Jaką postawę wobec Polski i sytuacji okupacyjnej wyraża ich reakcja?
- Dlaczego usłyszenie hymnu w takich okolicznościach mogło być dla nich ważnym przeżyciem?
- Jak zmienia się znaczenie hymnu, gdy słucha się go w czasie pokoju, a jak wtedy, gdy jego wykonanie jest zakazane?
- Czym jest „Mazurek Dąbrowskiego” dla współczesnego Polaka?
Fragment filmu stanowi punkt wyjścia do rozmowy o patriotyzmie, pamięci historycznej, wolności, wspólnocie oraz szacunku wobec symboli narodowych.
Uczniowie zastanawiają się również, czym jest patriotyzm współcześnie i w jakich codziennych działaniach może się przejawiać.
Po realizacji etapu III uczeń: rozumie, dlaczego hymn był ważny dla Polaków w trudnych momentach historii, potrafi wyrazić własne emocje i refleksje związane z hymnem oraz rozumie znaczenie szacunku wobec symboli narodowych.
IV etap – „Mazurek Dąbrowskiego – hymn, który łączy pokolenia”
Uczniowie podsumowują dotychczas zdobytą wiedzę i zastanawiają się, co sprawiło, że pieśń napisana w 1797 roku stała się hymnem Polski i przetrwała kolejne pokolenia.
W ramach zajęć uczniowie mogą:
- wskazać najważniejsze wartości obecne w hymnie;
- zastanowić się, co oznaczają dziś słowa „Jeszcze Polska nie zginęła”;
- porozmawiać o tym, co łączy ludzi należących do jednej wspólnoty;
- zastanowić się, jak współcześnie można okazywać szacunek Polsce i jej symbolom;
- porównać znaczenie hymnu dawniej i dziś;
- zastanowić się, dlaczego należy szanować symbole narodowe innych państw i narodów, nawet jeśli nie są one naszymi symbolami;
- porozmawiać o tym, że szacunek dla własnej ojczyzny może iść w parze z szacunkiem dla innych narodów, ich historii, kultury i symboli.
Po realizacji etapu IV uczeń: potrafi wskazać wartości obecne w hymnie, rozumie jego znaczenie dla wspólnoty narodowej i potrafi podać przykłady współczesnych postaw patriotycznych oraz rozumie potrzebę szacunku wobec symboli narodowych własnego i innych państw.
V etap – Podsumowanie projektu – praca końcowa
W końcowym etapie projektu uczniowie utrwalają zdobytą wiedzę oraz prezentują efekty swojej pracy.
Tematem pracy jest „Mazurek Dąbrowskiego” – jego treść, historia oraz znaczenie i miejsce we współczesnym świecie. Ujęcie tematu jest dowolne. Uczniowie mogą skupić się na jednym z wymienionych aspektów lub połączyć kilka z nich.
Do wyboru:
- plakat,
- lapbook,
- album w formie książeczki, złożony z prac uczniów.
Technika wykonania i format pracy są dowolne.
Praca powinna w kreatywny sposób pokazywać, czego uczniowie dowiedzieli się o polskim hymnie.
Po realizacji etapu V uczeń: potrafi wykorzystać zdobytą wiedzę, wybrać najważniejsze informacje i przedstawić je w kreatywnej formie.
Metody i materiały do realizacji projektu
W każdym etapie projektu nauczyciel samodzielnie dobiera metody, formy i środki pracy, dostosowując je do wieku, możliwości, potrzeb oraz specyfiki grupy.
Nauczyciel może korzystać ze źródeł i materiałów zaproponowanych w projekcie, książek i innych zbiorów dostępnych w Bibliotece Pedagogicznej w Pułtusku, a także z dowolnych, wybranych przez siebie materiałów, pomocy dydaktycznych i źródeł informacji, które wspierają realizację założonych celów projektu.
Projekt ma charakter otwarty i elastyczny, dlatego nauczyciel może modyfikować sposób realizacji poszczególnych etapów, dostosowując je do możliwości i potrzeb swoich uczniów.
Informacje
Po przystąpieniu do projektu prosimy o poinformowanie pracowników biblioteki.
Telefon: +48 23 692 27 40
Adres e-mail: wypozyczalnia@bppultusk.edu.pl
Koordynator działania: Patrycja Siemek
Ewaluacja projektu
Ewaluacja projektu zostanie przeprowadzona w formie dostosowanej do uczestników. W przypadku uczniów będzie miała formę krótkiej rozmowy w kręgu z nauczycielem, podczas której uczniowie podzielą się swoimi wrażeniami, opiniami oraz tym, czego dowiedzieli się i co najbardziej zapamiętali. W styczniu 2027 r. Biblioteka Pedagogiczna udostępni również quiz wiedzy dotyczący „Mazurka Dąbrowskiego”, który nauczyciele będą mogli wykorzystać do sprawdzenia wiadomości zdobytych przez uczniów podczas realizacji projektu. Nauczyciel dokona ewaluacji projektu, wypełniając przygotowaną kartę ewaluacyjną.
Kryteria oceny prac końcowych
Prace uczniów będą oceniane z uwzględnieniem następujących kryteriów:
- zgodność z tematem
- kreatywne podejście do tematu
- estetyka wykonania
Przekazanie i ocena prac
Pracę podsumowującą projekt należy dostarczyć do Biblioteki Pedagogicznej w Ciechanowie Filii w Pułtusku, ul. Staszica 3, do dnia 31 marca 2027 r. Do pracy należy dołączyć: wypełnioną przez nauczyciela kartę ewaluacyjną oraz kartę zgłoszeniową.
Nadesłane prace zostaną zaprezentowane na wystawie w Bibliotece Pedagogicznej w Pułtusku oraz w galerii online, prezentującej aktywność i twórczość uczniów z powiatu pułtuskiego.
Na zakończenie projektu wszystkie prace podsumowujące zostaną ocenione przez komisję powołaną przez Bibliotekę Pedagogiczną w Ciechanowie Filię w Pułtusku. Ogłoszenie wyników nastąpi: w połowie kwietnia 2027 r.
Nagrody
Dla zwycięzców przewidziano nagrody rzeczowe.
Każda grupa uczestnicząca w projekcie otrzyma pamiątkowy dyplom uczestnictwa.
Nauczyciele biorący udział w projekcie otrzymają zaświadczenie potwierdzające ich uczestnictwo w projekcie edukacyjnym.
Materiały dostępne online pomocne przy realizacji projektu:
Materiały na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej
- Hymn Polski Wprowadzenie https://zpe.gov.pl/a/wprowadzenie/DRpoAqNrM
- Historia „Mazurka Dąbrowskiego” https://zpe.gov.pl/a/historia-mazurka-dabrowskiego/D1Gn4CuA1
- Wspólna pieśń https://zpe.gov.pl/a/wspolna-piesn/DjR90XQ1I
- Moc pieśni https://zpe.gov.pl/a/moc-piesni/DUGjBa4hh
Filmy
Film pt. „Zakazane piosenki” https://vod.tvp.pl/filmy-fabularne,136/zakazane-piosenki,2267635
(Scena, w której z radia nadane zostaje nagranie hymnu, pojawia się w 56. minucie filmu.)
Film dokumentalny „Dzieje hymnu polskiego” https://www.youtube.com/watch?v=qe9zkTROU6o
„Hymn nie jest zwykłą piosenką” Narodowy Instytut Kultury
https://nck.pl/projekty-kulturalne/projekty/barwy-wspolne/aktualnosci/hymn-nie-jest-zwykla-piosenka-animacja
Historia zapisana w muzyce. O Pieśni Legionów Dąbrowskiego – Dziecięcy Uniwersytet Ciekawej Historii https://www.youtube.com/watch?v=CKDh1pq0YCI
Broszura informacyjna
Broszura – Hymn Polski https://www.gov.pl/web/kppsp-aleksandrow-kujawski/broszura—hymn-polski
