W czwartkowe popołudnie, 18 lutego br., w pułtuskiej Filii Biblioteki Pedagogicznej odbyły się warsztaty suicydologiczne, pt. Słowa mają moc – zapobieganie zachowaniom samobójczym uczniów, dedykowane nauczycielom i specjalistom szkolnym z terenu powiatu pułtuskiego. Spotkanie poprowadziła psycholog, suicydolog – Pani Ewa Mazurkiewicz.
Tematykę szkolenia wygenerowały liczne kierunki polityki oświatowej, wyznaczone na rok szkolny 2025/2026, m.in. Profilaktyka przemocy rówieśniczej. Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży, wsparcie w kryzysach psychicznych, ale i potrzeba poszerzenia własnych kompetencji zawodowych kadry pedagogicznej w zakresie wczesnego rozpoznawania sygnałów ostrzegawczych u ucznia w kryzysie psychicznym.
Prowadząca w sposób profesjonalny, z dużym wyczuciem i wrażliwością, wprowadziła uczestników w ważne, choć niezmiernie trudne zagadnienia związane z reagowaniem na ucznia wymagającego wsparcia. Uważność wobec dziecka, dostrzeżenie zmian w wyrażaniu emocji, jego wyglądu czy zachowania pośrednio może przyczynić się do uratowania mu zdrowia lub nawet życia. Zmiana narracji w komunikatach kierowanych do „zamkniętego w sobie” młodego człowieka, przerażonego skalą doświadczanego hejtu, bądź konsekwencjami innych nieakceptowalnych zachowań: rówieśników, bliskich, dorosłych, etc. stwarza szansę na nawiązanie relacji, będącej pierwszym etapem do rozmowy o charakterze wspierającym na temat przeżywanego przez dziecko/młodzież problemu, w obliczu którego nie wie, jak ma postąpić, jak sobie poradzić. Słowa mają moc…! Wypowiedzenie prostych słów, Widzę, że…, Jestem tu, żeby…, Czy chcesz porozmawiać o…, pozwala na zbudowanie relacji, niezbędnej do otworzenia się osobie, skrzywdzonej psychicznie.
Bardzo wartościowym doświadczeniem, zarówno dla nauczycieli przedmiotowców, jak i specjalistów szkolnych, była praca w grupach dotycząca przeprowadzenia rozmowy wspierającej z uczniem będącym w potencjalnym kryzysie, w oparciu o zasadę 4 „z”, będącej modelem pierwszej pomocy emocjonalnej wg Fundacji Życie warte jest rozmowy, gdzie:
Zauważ (obserwacja) = zwróć uwagę na niepokojące zmiany w zachowaniu dziecka (np. izolacja, smutek, agresja, zaburzenia snu/jedzenia) i nazwij fakty i emocje, jakie w tobie budzą.
Zapytaj (rozmowa) = otwarcie rozmawiaj o swoich spostrzeżeniach, pytając o samopoczucie.
Zaakceptuj (wsparcie bez oceniania) = przyjmij uczucia dziecka bez oceniania, nawet jeśli są trudne lub niezrozumiałe.
Zareaguj (działanie) = wspólnie poszukajcie rozwiązań. Podejmij konkretne działania, organizując profesjonalną pomoc (psycholog, pedagog, telefon zaufania).
Ważnym wskazaniem dla nauczycieli, już od najmłodszych klas, jest budowanie zaufania w grupie, integrowanie dzieci przy każdej nadarzającej się okazji, uczenie wyrażania swojego stanowiska bez (złych) emocji, co służy wzmacnianiu czynników chroniących zdrowie psychiczne dzieci. W tym celu warto wykorzystać zarekomendowane na warsztatach pomoce dydaktyczne, typu: Pytania, które pomagają rozumieć, słuchać i wspierać lub Słowa wsparcia, które pozwalają empatycznie komunikować się ze sobą i z innymi autorstwa Agnieszki Stein.
Kolejnym cennym wnioskiem przy podejmowaniu działań wspierających jest przyjęcie metody „opatrywania, zabezpieczania rany„, a nie szukania kamienia, od którego ta rana powstała…
Bez względu na stopień posiadanych kompetencji, bądź uważności, nauczyciel powinien pamiętać, żeby nie zostawać samemu z dzieckiem w kryzysie samobójczym. Należy korzystać z wszelkich możliwych zasobów – zawsze należy poinformować o sytuacji rodziców lub opiekunów prawnych ucznia, zaprosić do współpracy specjalistów szkolnych, ewentualnie wskazać specjalistyczną pomoc instytucjonalną.
Przećwiczone zadania warsztatowe, to zaledwie mały, ale podstawowy zakres działań, jakie każdy nauczyciel w obliczu ucznia w kryzysie psychicznym powinien umieć zastosować. Obszar zdrowia psychicznego to bardzo delikatna materia, wymaga m.in. znajomości swoich uczniów, ale też wyostrzonej uważności, empatii, wrażliwości. Oby trudnych sytuacji było jak najmniej, to jednak odpowiedzialność za zdrowie i życie dzieci i młodzieży pewnego dnia może zależeć właśnie od nas. Przygotujmy się i bądźmy czujni, aby uczeń, który zapuka do naszych drzwi lub w inny sposób zasygnalizuje swój kryzys, nie został pozostawiony bez pomocy.
Dziękujemy Pani Ewa Mazurkiewicz za ważne, a nawet niezbędne w dzisiejszej rzeczywistości szkolnej treści rozwijające uważność nauczycieli, a przez to poszerzające kompetencje zawodowe kadry pedagogicznej, we wczesnym rozpoznawaniu sygnałów ostrzegawczych u uczniów, potrzebujących wsparcia. Dziękujemy za inspirujące zadania warsztatowe i zaprezentowane pomoce dydaktyczne, które świetnie sprawdzą się w budowaniu psychicznej odporności dzieci i młodzieży szkolnej. Nauczycielkom dziękujemy za obecność, zaś wszystkim za uroczą, twórczą atmosferę spotkania, w myśl powiedzenia: Klimat tworzą ludzie!
W imieniu Organizatorów spotkania, koordynatorka działania – Joanna Sobocińska, kierownik Filii.
Dla potwierdzenia powagi poruszanego problemu polecamy Państwu do zapoznania Raport wydany przez Fundację Dbam o Mój Zasięg w listopadzie 2025 r. : Dobre i złe wiadomości – życie online i offline a zdrowie psychiczne polskich nastolatków. Raport z badań w ramach projektu Zdrowie psychiczne młodych cyfrowych, nad którym współpracowali: Maciej Dębski, Jacek Pyżalski, Judyta Borchet, Halszka Witkowska. https://backend.zwjr.pl/media/attachments/Dobre_i_z%C5%82e_wiadomo%C5%9Bci._raport_z_bada%C5%84.pdf
Biblioteka Pedagogiczna w Pułtusku dysponuje bogatą literaturą przedmiotu nt. samobójstw oraz podejmowanych prób samobójczych wśród dorosłych, jak też dzieci i młodzieży. Zapraszamy!
