W październiku br. Biblioteka Pedagogiczna w Pułtusku przystąpiła do trzeciej edycji kampanii społecznej „Dzieciństwo bez Przemocy” (organizowanej przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę oraz Krajową Koalicję na rzecz Ochrony Dzieci), przygotowując lokalną inicjatywę edukacyjną – warsztaty dla uczniów szkół podstawowych.
W spotkaniu na temat tworzenia Zasad Bezpiecznych Relacji w klasie, ze szczególnym uwzględnieniem wyznaczania osobistych granic oraz rozwiązywania konfliktów rówieśniczych, uczestniczyli uczniowie klasy III A z PSP nr 3 im. Tadeusza Kościuszki w Pułtusku wraz
z nauczycielkami – p. Anną Orłowską i p. Małgorzatą Załogą.
Działanie pomimo, że wynikało z założeń kampanii, było również elementem tygodnia projektowego Biblioteki Pedagogicznej
w Ciechanowie i jej Filii, realizowanego w ramach Reformy’26 Kompas Jutra.
Warsztaty opracowała i przeprowadziła Joanna Sobocińska, kierownik Filii, która chcąc naprowadzić uczniów na tok myślowy o budowaniu bezpiecznych relacji rówieśniczych zaprezentowała wiersze Małgorzaty Strzałkowskiej pt. Kłótnia i Wojna rowerowa, w oparciu o które dzieci poznały pojęcie konfliktu oraz jego synonimy (awantura, niezgodność poglądów, kontrast, kłótnia, wzajemna niechęć, etc.).
Trzecioklasiści dowiedzieli się, że konflikt to naturalna sprawa w funkcjonowaniu społeczeństwa, także grupy rówieśniczej, ponieważ każda ze społeczności (klasowych, rodzinnych, sąsiedzkich) ma inne poglądy, inne potrzeby, czy własne doświadczenia. Wyznaje też inne wartości. Stąd często dochodzi do konfliktów wewnątrz grup.
Kolejnym etapem modelowania wyobrażenia nt. relacji w klasie było wspólne wypracowanie pojęcia klasa, jako formalna grupa społeczna uczniów w jednym wieku (klasa to grupa rówieśnicza, „paczka”, grupa dziewcząt i chłopców, przebywających ze sobą każdego dnia, poza weekendami, choć w wielu przypadkach również w czasie wolnym od nauki, poza pełnieniem obowiązku szkolnego).
Na pytanie, dlaczego klasa stanowi wyjątkową grupę, trzecioklasiści odpowiadali bardzo kreatywnie i rozsądnie. Ciekawym doświadczeniem obrazującym wyjątkowość każdej klasy uczniów w społeczności szkolnej było zaobserwowanie własnej dłoni, aby zauważyć, że pomimo różnego wyglądu i kształtu palców, dłoń (tak jak klasa) pełni odpowiednie funkcje i zadania.
Na tę okoliczność dzieci wykonywały proste czynności z ograniczeniem kciuka (krótkiego, grubszego palca, usytuowanego z boku dłoni), aby przekonać się, że pomimo swojego wyglądu i usytuowania pełni on bardzo ważną rolę w sprawnym funkcjonowaniu dłoni. Tak i uczeń, który np. jest mniej sprawny fizycznie na w-fie, może pięknie grać na instrumencie, znać szczegóły historycznych wydarzeń własnego kraju, czy biegle stosować zasady ortograficzne, znacznie lepiej niż pozostali koledzy w klasie.
Po wypracowaniu terminu klasa – jako grupa społeczna, w której każdy uczeń jest ważny, potrzebny, jedyny i niepowtarzalny, gdzie wspólnie stanowią jeden zespół osób z różnymi umiejętnościami i talentami, prowadząca zwróciła uwagę dzieci na współpracę, poczucie akceptacji i bezpieczeństwa między nimi. Także w sytuacji wystąpienia konfliktu.
Kolejnym celem realizowanym podczas warsztatów było kształtowanie świadomości wyznaczania własnych, „niewidzialnych” granic osobistych. Prowadząca podzieliła uczniów na dwie grupy: chłopcy i dziewczęta i dla każdej z nich zaprezentowała kilka sytuacji, względem których dzieci miały zająć pozycję na dywanie, w wyznaczonym obszarze: ZGADZAM SIĘ; NIE ZGADAZAM SIĘ; TO ZALEŻY…
Na to samo pytanie, każdy mógł odpowiedzieć inaczej, zgodnie z własnym odczuciem, argumentując innym dookoła swój wybór miejsca. Tym sposobem uczniowie grzecznie, kulturalnie i otwarcie sygnalizowali własne granice. Pozostali uczestnicy zajęć zaobserwowali, że indywidualne wybory każdego ucznia są dla niego ważne, dlatego należy je uszanować. A będąc członkiem jakieś grupy społecznej, w tym przypadku klasy, uczyli się siebie wzajemnie.
Następne zadanie również przebiegało w grupach. Uczniowie podzieleni wg koloru poduszek, na których siedzieli, otrzymali po kilka opisów różnych sytuacji, dotyczących wyznaczania „niewidzialnych” granic indywidualnych oraz kolegi/koleżanki, w obszarach: ciała, uczuć, prywatności oraz posiadanych rzeczy. Zadanie polegało na przedyskutowaniu i wspólnym przyporządkowaniu każdego opisu do konkretnego obszaru, ucząc się przy tym właściwego, taktownego komunikowania koleżanek i kolegów o własnych, „niewidzialnych” granicach. Prowadząca przypomniała uczniom, że takie prawo gwarantują im nie tylko dobre relacje, wypracowane wspólnie w grupie/
w klasie, ale również Standardy Ochrony Małoletnich.
Ostatnim punktem warsztatów było przekazanie na ręce nauczycielek gotowych Zasad Bezpiecznych Relacji w klasie, do wspólnego omówienia z uczniami klasy III A i zaakceptowania wybranych na własny użytek, w formie kontraktu klasowego, mającego za zadanie regulację zaistniałych sytuacji konfliktowych.
Poniżej kilka wskazówek do wykorzystania w sytuacjach konfliktowych, w celu uzyskania porozumienia i współpracy w grupie:
Otwarte komunikowanie o swoich odczuciach i potrzebach.
Opieranie się na komunikatach typu JA (np. Czuję się źle w zaistniałej sytuacji).
Panowanie nad złymi emocjami i skupienie się na znalezieniu rozwiązania.
Słuchanie tego, co druga osoba ma nam do przekazania.
Akceptowanie różnicy poglądów w danej kwestii.
Podejmowanie prób negocjacji i mediacji.
Wśród Zasad Bezpiecznych Relacji dla trzecioklasistów znalazły się propozycje zaprezentowane podczas lekcji on-line prowadzonych przez specjalistów Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę w trakcie trwania tegorocznej kampanii społecznej: https://dziecinstwobezprzemocy.pl/edukacyjne-materialy-new/scenariusze-zajec-dla-dzieci-i-mlodziezy/
- Kiedy ktoś mówi „STOP” lub „NIE” — zatrzymujemy się.
- Szanujemy swoje granice i możemy zmienić zdanie.
- Nie przezywamy i nie wyśmiewamy innych, nawet jeśli uważamy, że to tylko żarty.
- Nie wykluczamy z grupy i nie namawiamy do tego innych.
- Kiedy widzimy, że ktoś potrzebuje naszej pomocy – reagujemy.
- Szanujemy swoje granice i prawo do powiedzenia „NIE” lub „STOP”.
- Mamy prawo powiedzieć ‘NIE”, nawet jeśli inni myślą inaczej. Szanujemy odmowę i nie wywieramy presji na innych.
- Żart i zabawa są w porządku wtedy, gdy wszyscy uczestniczą w nich dobrowolnie i dobrze się bawią.
- Nie wyśmiewamy ani nie wykluczamy innych. Nie namawiamy nikogo do takich zachowań.
- Jesteśmy jedną drużyną. Zauważamy, gdy komuś dzieje się krzywda, reagujemy i szukamy pomocy.
Dziękujemy uczniom klasy III A PSP nr 3 im. Tadeusza Kościuszki w Pułtusku oraz nauczycielkom za zaangażowanie i życzymy wytrwałości we wdrażaniu przyjętych Zasad Bezpiecznych Relacji w klasie, aby służyły zacieśnianiu więzi koleżeńskich, integracji grupy i tworzeniu dobrego klimatu.
